40 yılda işçi sınıfı: Grevler yasaklandı, haklar gasp edildi

DİSK, 12 Eylül darbesinin işçilere yansımasını anlatan raporunda, 40 yılda sendikal faaliyetlerin durdurulduğu, grevlerin yasaklandığı, işçi haklarının gasp edildiğini kaydetti. 

Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK), 12 Eylül askeri darbenin yıl dönümünde, işçi haklarının nasıl yok olduğunu anlatan “40 Yıldır 12 Eylül: Emeğe Karşı Sermaye Darbesi” raporunu açıkladı. Kadıköy’de bulunan Beşiktaş İskelesi önünde yapılan açıklamaya, DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, DİSK’e bağlı sendikaların genel başkanları ve üyeleri katıldı.
Hazırlanan raporu okuyan DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, 12 Eylül’de yaşananları anımsatarak, “Darbe ile birlikte sendikal faaliyetler durduruldu, grevler yasaklandı ve Toplu İş Sözleşmesi hakkı askıya alındı. 12 Eylül askeri darbesi sadece geçmişte kalan bir askeri darbe değildir, bugünkü Türkiye 12 Eylül’ün ürünüdür” dedi.
DİSK-AR’ın hazırladığı 40 sayfalık raporu açıklayan Çerkezoğlu, şu başlıkları sıraladı:
* Sendikalar 40 yıldır baskı altında: 12 Eylül ile lokavt ve grev yasakları Anayasa’ya girdi, hak grevi yasaklandı, sendikalara siyaset yasağı getirildi. Sendika kurmak ve sendikal faaliyet zorlaştırıldı.
* Sendikalaşma 40 yıldır engelleniyor: Sendikalaşma oranı 1980’de yaklaşık yüzde 40 iken, 2020’de yüzde 14’ün altına düşmüştür. Sigortalı işçi sayısı yaklaşık 7 kat artmasına rağmen, büyük bir işçileşme süreci yaşanmış olmasına rağmen, sendikalı işçi sayısı sadece iki kat artmış, işçi sınıfına örgütsüzlük dayatılmıştır.
* Toplu pazarlık hakkı 40 yıldır gasp ediliyor: 12 Eylül 1980 darbesi sonrasında DİSK kapalı iken, sendikal faaliyetlerin yeniden başladığı 1984 yılından bu yana Toplu İş Sözleşmeleri kapsamındaki işçi sayısında ciddi bir gerileme yaşandı. Toplu İş Sözleşmesi kapsamındaki işçi oranının 1980’lerin ortalarından günümüze ciddi biçimde gerilediği görülmektedir.

Grevler yasaklanıyor

* Grevler 40 yıldır yasaklanıyor: 12 Eylül askeri darbesi ile birlikte tüm grevler yasaklandı ve grev hakkı 1984’e kadar askıya alındı. Darbecilerin yaptığı yasal düzenlemelerle örgütlenmek de grev hakkını kullanmak da zorlaştırıldı. 2,2 milyon sigortalı işçinin olduğu 1980 yılında 80 bin işçi greve çıkarken, ortalama 11 milyon sigortalı işçinin olduğu AKP döneminde ise yıllık ortalama greve çıkan işçi sayısı 6 binin altına geriledi.
* Özelleştirmeler 40 yıldır sürüyor: 24 Ocak ve 12 Eylül ile temelleri atılan ve Özal döneminde başlayan özelleştirme politikası, AKP döneminde daha da vahşi biçimde uygulandı. 68 milyar dolarlık özelleştirmenin aslan payı, 60 milyar doları (yüzde 88’i) AKP döneminde yapıldı. Cumhuriyetin bütün ekonomik birikimi satıldı.
* Kamunun istihdamdaki payı 40 yıldır geriliyor: 1980’de toplam sigortalı işçiler içinde yüzde 36 olan kamu işçilerinin oranı özelleştirmelere paralel olarak 2015’te yüzde 8’e geriledi.
* Ücretler 40 yıldır eriyor: 24 Ocak ve 12 Eylül’ün temel hedeflerinden birinin ücretleri baskılamak ve ücret maliyetini düşürmek idi. 1978’de kişi başına milli gelirin yüzde 3,4 üzerinde olan asgari ücret, aradan geçen 42 yılda kişi başına gelirin yüzde 40-45 altına düştü. Asgari ücret 1978’den sonra kişi başına gelire paralel olarak artsaydı, asgari ücretin 2019 yılında 4.507 TL olması gerekirdi. Oysa aynı dönemde asgari ücret 2.558 TL olarak uygulandı.

İşçi hakları gasp ediliyor

* Sömürü 40 yıldır artıyor: 12 Eylül sonrası ücretlerdeki gerilemeyi işçi başına verimlilik ve işçi başına gerçek ücret artışı arasındaki ilişkiden de izlemek mümkündür. 1978 ile 2005 arasında kişi başına verimlilik 100’den 236’ya yükselirken, kişi başına reel ücretler ise 100’den 98,6’ya gerilemiştir. Son yıllarda da 2009 yılında 100 olan saatlik işgücü verimi 2019 yılına gelindiğinde 32,5 birim artmışken, 2009 yılında 100 olan reel birim ücret endeksi 2019 yılında yalnızca 5,8 puan artmıştır.
* Gelir dağılımı 40 yıldır bozuk: 24 Ocak kararları ve 12 Eylül darbesi gelir dağılımı bozucu bir sonuç yarattı. 1978’de ücretlerim milli gelir içindeki payı 35,19 iken 1990’lara doğru yüzde 14 civarına gerilemiştir.
* Kıdem tazminatı 40 yıldır tehlikede: 12 Eylül darbesinin ilk uygulamalarından biri kıdem tazminatını ve ikramiyeleri kırpmak oldu. 1978’de asgari ücretin 7,5 katı olan kıdem tazminatı tavanı, 1982’de asgari ücret ile bağının koparılmasının ardından hızla düşmeye başladı. AKP’nin iktidara geldiği 2003 yılında asgari ücretin 4,4 katı olan kıdem tazminatı tavanı, 2020 itibariyle asgari ücretin 2,4 katına geriledi. Bunu bile çok gören hükümet ve işverenler, bugün kıdem tazminatı hakkına yönelik yeni planlar peşinde. Özetle işçi hakları 40 yıldır gasp ediliyor.”
12 Eylül darbecilerinin amaçlarından birinin de DİSK olduğunu söyleyen Çerkezoğlu, o dönem sendikanın yaşadığı baskıları hatırlattı. Çerkezoğlu, “DİSK’i yok etmek istedi. Ancak DİSK 12 Eylül’ün bütün zulmüne rağmen ayakta kaldı ve yoluna devam etti” diye konuştu.